این صفحه (که مدام در معرض به روز رسانی قرار خواهد گرفت) به عنوان صفحه مرجع برای شناخت بیشتر دکتر شریعتی است بدون هرگونه سوگیری یا حُب و بغض. هر بخش در صورت نیاز به مجله خلاصک ارجاع خواهد داشت.
بیوگرافی دکتر شریعتی
- تولد و وفات: زاده ۲ آذر ۱۳۱۲ در روستای کاهک (مزینان)، از توابع سبزوار، خراسان. درگذشته ۲۹ خرداد ۱۳۵۶ در ساوتهمپتون انگلستان مدفن در دمشق، در جوار حرم حضرت زینب (س).
- پدر: محمدتقی شریعتی، بنیانگذار «کانون نشر حقایق اسلامی»

- مادر: زهرا امینی
- مدارک تحصیلی: لیسانس ادبیات فارسی از دانشسرای عالی مشهد دکتری از دانشگاه سوربن پاریس در حوزه تاریخ اسلام و ادبیات
- تعداد کتابها:
مجموعه آثار او پس از مرگ در قالب ۳۶ جلد توسط دفتر تدوین و تنظیم آثار (بعدها بنیاد فرهنگی دکتر علی شریعتی) گردآوری و منتشر شده است.
برخی آثار شریعتی (1)
با مخاطبهای آشنا
«با مخاطبهای آشنا» جلد اول از مجموعه آثار دکتر علی شریعتی است و بر خلاف بسیاری از آثار او که خطاب به مخاطب عام یا شاگردان حسینیه ارشاد نگاشته شده، این کتاب مجموعهای از نامهها، وصیتنامهها و نوشتههای شخصی و عاطفی اوست، خطاب به نزدیکترین افراد زندگیاش؛ پدرش استاد محمدتقی شریعتی، همسرش پوران شریعترضوی، فرزندانش و دوستان و همفکرانش. در آن میتوان لایههای خصوصیتر و انسانی شخصیت شریعتی را دید: دلتنگیها، توصیههای تربیتی و اخلاقی به فرزندان، قدردانی و احترام به پدر و استاد، و همچنین وصیتنامههای معروفش که از جمله در آنها نظارت بر نشر آثارش پس از مرگ را به محمدرضا حکیمی سپرده بود. این کتاب از این نظر اهمیت دارد که تصویری صمیمیتر و کمتر رسمی از شریعتی، فارغ از قالب سخنرانیها و مقالات فکری، به دست میدهد.
بازگشت
از جمله کتابهای چاپ شده، کتاب «بازگشت» است که به بررسی ضرورت بازگشت به خویشتن از طریق آگاهی و ایمان میپردازد و میان تجربهی روشنفکری در آفریقا و ایران تمایز قائل میشود. شریعتی معتقد است برخلاف رویکرد استعمار در آفریقا که نژاد سیاه را از توانایی تمدنسازی محروم میدانست، استعمار در مواجهه با جهان اسلام و ایران، با تجلیل از میراث کهن و آثار تاریخی، نوعی رویکرد متفاوت را در پیش گرفته است. او هشدار میدهد که این نوع ستایشِ گذشته و تمرکز بر آثار خطی در غرب، میتواند مانع از مواجههٔ واقعی با مسائل معاصر شود. بنابراین، بازگشت به خویش در جامعهٔ ما نیازمند راهبردی متمایز از الگوهای ضداستعماری دیگر است.
اسلامشناسی
مجموعه «اسلامشناسی» حاصل درسگفتارهای دکتر شریعتی در سالهای ۱۳۵۰ و ۱۳۵۱ است که با تحلیل ساختارمند (جهانبینی، فلسفه تاریخ و جامعهشناسی)، به بازخوانی کارکرد اسلام میپردازد. هدف این اثر، تبیین ایدئولوژیِ جامعی برای تعیین نظام ارزشها، سبک زندگی و جامعهٔ آرمانی است که به پرسشهای بنیادین انسان پاسخ دهد. مؤلف در این مسیر، بر اهمیتِ آگاهی و تفکر نقادانه تأکید کرده و برخوردِ آگاهانه با باورها را حتی در صورت فقدانِ دین، ارجح میداند. این کتاب تلاشی برای گذار از یک نظام عقیدتیِ نظری به سوی یک ایدئولوژیِ راهبردی برای پاسخ به نیازهای فردی و اجتماعی است.
فاطمه فاطمه است (زن)
کتاب «فاطمه، فاطمه است» که در ویراستهای بعدی با عنوان «زن» توسط انتشارات سپیده باوران منتشر شده، مجموعهای از سخنرانیهای دکتر شریعتی پیرامون ابعاد وجودی زن است. این اثر فراتر از یک زندگینامه، به تحلیل جایگاه زن در اسلام و مقایسهی آن با رویکردهای شرقی و غربی میپردازد. نویسنده در این مباحث، ضمن واکاوی نقش زن در جامعه، بهطور مبسوط به تحلیل فلسفی و اجتماعی مفهوم حجاب اختصاص یافته است.
چه باید کرد
کتاب «چه باید کرد» که بیستمین جلد از مجموعه آثار دکتر علی شریعتی است، مجموعهای از سخنرانیها و نوشتههای او میان سالهای ۱۳۴۹ تا ۱۳۵۴ را دربرمیگیرد. این اثر با محوریت موضوعاتی نظیر خودآگاهی، جامعهشناسی و نقد استحمار، بر ضرورت گذار از مرحلهٔ نظریهپردازی به عملِ متعهدانه تأکید دارد. شریعتی در این کتاب، گروههای مسئول در جامعه را به شناخت دقیق وظایف و کنشگری فعال فرا میخواند. این مجموعه که به دلیل رویکرد عملیاتیاش با استقبال مخاطبان روبهرو شد، به مفاهیم بنیادینی میپردازد که در بخشهای مستقلی نیز بازنشر شدهاند.
علی حقیقتی بر گونه اساطیر
کتاب «علی، حقیقتی بر گونه اساطیر» یکی از آثار برجسته و هنرمندانه دکتر شریعتی است که برآمده از سخنرانیهای ایشان در باب مفاهیمی چون خودآگاهی، عرفان، هنر و اسطورهشناسی است. شریعتی در این اثر با بازخوانی شخصیت حضرت علی (ع)، او را فراتر از یک حاکم تاریخی، شخصیتی اسطورهای و فراتر از کلیشهها معرفی میکند که از طریق خودشناسی به سوی تحول اجتماعی گام برداشته است. نویسنده با هدف واداشتن انسان معاصر به خودشناسی، از تحلیلهای زیباییشناختی بهره میبرد و استدلال میکند که زیبایی نه در ماهیت اشیاء، بلکه در نگاه و ادراک انسان نهفته است. این کتاب با پیوند دادن مفاهیم فلسفی و تحلیل شخصیت، تلاشی است برای بازنمایی چهرهای واقعی و عمیق از امیرالمؤمنین (ع) و بازتعریف جایگاه انسان در جهان.
تاریخ و شناخت ادیان
کتاب «تاریخ و شناخت ادیان» شریعتی، سیر تطور باورهای دینی بشر را از ابتداییترین اشکال همچون فتیشیسم و توتمیسم تا ادیان سازمانیافته بررسی میکند. وی در این اثر با رویکردی تحلیلی، نظامهای اعتقادی تمدنهای شرقی (مانند آیینهای هند و چین)، باورهای باستانی آمریکا، دین زرتشتی و در نهایت ادیان ابراهیمی را مورد مطالعه قرار میدهد. این کتاب ضمن ارائه تعاریفی نوین از مذهب و عرفان، با هدف شناخت ریشههای تاریخی و تکامل اندیشه دینی در بستر جوامع مختلف تدوین شده است.
آثار گونهگون
مجموعهی دو جلدی «آثار گوناگون» به کوشش نشر دیدار، دربرگیرندهی نوشتهها و یادداشتهای پراکندهای از دکتر علی شریعتی است که بهدلیل عدم تجانس موضوعی، حجم اندک یا دسترسی دیرهنگام، در سایر مجموعههای موضوعی گنجانده نشده بودند. این اثرِ جامع، طیف متنوعی از مقالات، نامهها، ترجمهها و فیشهای تحقیقاتی ایشان را در حوزههای تاریخ، جامعهشناسی، هنر و دینپژوهی شامل میشود. هدف این گردآوری، حفظ و ارائهی بخشهای مهجورمانده از میراث مکتوب شریعتی به مخاطبان است.
پرفسور شاندل
«شاندل» شخصیتی خیالی و ساخته ذهن خود شریعتی بود، نه لقبی که دیگران به او داده باشند. واژه فرانسوی Chandelle به معنای «شمع» است و «شمع» تخلص قدیمی شریعتی بود (برگرفته از حروف اول شریعتی، مزینانی، علی). او در نوشتههایی مثل کویر، این هویت ساختگی را بهعنوان یک متفکر و شرقشناس فرانسوی معرفی میکرد تا از زبان او، بیمحدودیتهای رسمی گفتمان اجتماعی-سیاسیاش، تأملات شخصی، عرفانی و فلسفیاش را بیان کند؛ نوعی آلتر ایگو یا نیمه پنهان ذهنی.









